Meer aandacht voor rouw van kinderen in de kerk

‘De kindertijd wordt vaak gezien als het koninkrijk waar niemand sterft.’ Deze prachtige quote is van Manu Keirse, rouwexpert. Hij schreef met Kinderen helpen bij verlies een absolute aanrader voor wie zich wil verdiepen in dit onderwerp. Het citaat hierboven omschrijft precies het gevoel van volwassenen dat kinderen en de dood nog niet zo veel met elkaar te maken hebben, maar niets is minder waar. Voordat ze 16 jaar oud zijn, verliest meer dan driekwart van de kinderen iemand om wie ze geven. Het kan gaan om iemand uit het eigen gezin, een grootouder of een goede vriend. (...)

Rouwexperts geven aan dat kinderen verdriet en gemis net zo sterk ervaren als volwassenen, maar dit op een andere manier laten zien. Ze hebben nog niet geleerd hoe om te gaan met hun verdriet en hoe dit in woorden uit te drukken. Het is daarom juist voor kinderen zo belangrijk dat we manieren vinden om hun te leren omgaan met rouw. Keirse geeft hier bruikbare suggesties voor, die we ook in de kerk als leidraad kunnen gebruiken:

• kinderen horen en zien als iemand in hun omgeving overlijdt;
• kinderen toelaten te rouwen op een manier die bij hen past;
• kinderen betrekken bij het overlijden;
• kinderen informeren over het overlijden;
• kinderen met warmte omringen als iemand is overleden.

Deze suggesties zijn van belang als een kind daadwerkelijk verlies meemaakt. Je kunt ze ook gebruiken om kinderen, die nog niet met de dood te maken hebben gehad, daarover iets te leren. Dit kan hen helpen als ze op een later moment geconfronteerd worden met verlies. De vraag is niet òf een kind geconfronteerd wordt met verlies, maar wanneer.

Mijn eigen reis met kinderen 
Een tijdje terug vroeg de directeur van de school van mijn kinderen of ik samen met haar een manier wilde bedenken om Eeuwigheidszondag in de klas te vieren. Met elke klas voerde ik een gesprek over de dood naar aanleiding van een prentenboek en daarna was er een kaarsenritueel waarbij de kinderen één voor één in stilte naar voren kwamen om een kaars aan te steken en de naam te noemen van iemand die was overleden.

Zowel de vier- als de elfjarigen waren erg betrokken bij het onderwerp. In elke klas waren er kinderen die moesten huilen bij het aansteken van de kaars of naderhand in de klas. Ontroerend hoe de kinderen elkaar dan troosten. Vrijwel 90% van deze kinderen komt vrijwel nooit in een kerk, maar de kracht van een viering leek deze kinderen niet te ontgaan. We sloten af met elkaar in een kring, schouder-aan-schouder. De nieuwsgierigheid van kinderen naar levensvragen en betekenisgeving die van vieringen uitgaat was voelbaar. Het smaakte naar meer, meer ruimte op scholen voor levensvragen gefaciliteerd door kerken. (...)

Troost voor en van kinderen
Een theologische basis voor rouwbegeleiding van kinderen ligt in de overtuiging dat God verdriet niet wegneemt, maar mensen erin nabij is. De Bijbel erkent rouw als een wezenlijk onderdeel van het leven en biedt tegelijk hoop op Gods blijvende aanwezigheid en de opstanding. Vanuit deze hoop mogen kinderen leren dat hun verdriet er mag zijn en dat zij daarin gedragen worden door God en de geloofsgemeenschap.

Ondanks dit alles in mijn rugzak, kwam het heel erg op me af toen ik een zondagochtend om 7.30 uur hoorde dat er die ochtend het overlijden van een dertienjarige jongen zou worden afgekondigd in de kerk. Het enige wat ik zeker wist, was dat ik de kinderen en jongeren erbij moest betrekken. Ze werden uitgenodigd om een tekening te maken of een brief te schrijven voor de familie. Samen met hun ouders zag ik jonge tieners zoeken naar woorden. ‘Wat zeg je tegen een kind dat haar broer is verloren?’. De familie, kerkleden en ikzelf werden geraakt door de troostrijke, pure woorden en tekeningen die kinderen op papier zetten. Zo leren kinderen niet alleen over God, maar ontdekken ze hoe het geloof houvast kan bieden wanneer zij met verlies worden geconfronteerd, nu en later.

Laura Verkerk

Meer lezen
* Manu Keirse, Kinderen helpen bij verlies. Lannoo, 2009
* Linda Goldman, Life & Loss. A guide to help grieving children. Routledge, 2014
* Henri Nouwen, The Wounded Healer. Dart, 1979
* Grief Counseling and Grief Therapy: A Handbook for the Mental Health Practitioner (5e ed.). Springer, 2018
* Atle Dyregrov, Grief in Children: A Handbook for Adults (2nd ed.). Jessica Kingsley, 2008

Bron
Dit artikel is met een enkele inkorting door onze redactie onder dank met toestemming overgenomen van Laura Verkerk en de redactie van Onderweg, maandblad van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Laura Verkerk-Barentsen is kerkelijk werker voor de kinderen van NGK Houten-De Lichtboog sinds 2024. Daarvoor was zij werkzaam in de jeugdhulp als beleidsadviseur bij diverse burgerlijke gemeenten.

Foto: Pexels Pixabay